donderdag 1 december 2016
Het pleidooi

Zeker kijken. Omdat het zo mooi is, heb ik het hieronder uitgeschreven:

Vijfentachtig. Toen ik een kind was, was het oorlog. De Tweede Wereldoorlog was van mijn zevende tot mijn dertiende jaar. En toen het voorbij was — toen ik student was, toen ik mijn dienstplicht vervulde, toen ik mijn eerste onderzoeksbaan kreeg — was Nederland, wat je noemde, in wederopbouw. De huizen werden hersteld. De kerken, de andere gebouwen. Maar vooral waren we de welvaartsstaat aan het bouwen. Dat wil zeggen: de AOW kwam tot stand, het ouderdomspensioen voor iedereen, en het ziekenfonds – de ziektewet, medische zorg voor iedereen. Dat gebeurde.

En in die tijd zat ik met mijn jonge gezin — we woonden in een single huis in Utrecht. Overal hingen touwtjes uit de brievenbussen. De kinderen konden gewoon de voordeuren opentrekken en bij elkaar binnen lopen. Volwassenen ook. We vertrouwden elkaar. En we zeiden: make love, not war.

En we hadden natuurlijk kritiek op de regering en we vonden dat er dingen anders moeten. Maar we wantrouwden ze niet. De regering had moreel gezag in die tijd. En nu is het 2016, en er zijn heel veel dingen veranderd. Laat me twee dingen noemen.

Ten eerste: de groei van de welvaartsstaat. Prachtig natuurlijk: we zijn welvarend geworden. Maar als nevenverschijnsel zijn we de aarde aan het verwoesten. We hebben een ongelofelijke plastic soep in drie oceanen teweeggebracht. Op vijf plekken in drie oceanen drijft een plastic massa ter grootte van duizenden vierkanten kilometers. En we hebben die oceanen ook nog voor meerdere vissoorten overbevist. En we hebben oerwouden gekapt, we hebben landbouwgronden verschraald, we hebben de biodiversiteit — dat wil zeggen de variëteit aan plant- en diersoorten sterk verminderd — heel veel diersoorten en plantensoorten zijn uitgestorven door menselijk ingrijpen.

En we hebben kans gezien de CO2-concentratie in de lucht hoger te maken dan die in miljoenen jaren is geweest. En toen dat zo lang geleden plaatsvond, was het ongeveer vijf graden warmer op aarde. Toen was het ‘s zomers dooi op antarctica, toen groeiden er palmbomen op Groenland, en toen was de zeespiegel meters en meters hoger. En dat gaat wéér gebeuren als we niet ophouden met olie, kolen en gas te verbranden en heel veel andere dingen te doen die heel best anders kunnen.

Het andere punt was ik wil aansnijden is het volgende. Er hangen geen touwtjes meer uit de brievenbussen. We vertrouwen elkaar niet meer. Een ondernemer zei pas tegen me: “Wat ik vroeger met een handdruk bekrachtigde, dat gaat nu met vijf contracten.” En een ander zei: “Als ik een brug nu moet bouwen, dan heb ik meer juristen nodig dan ingenieurs.” En de overheid vertrouwt ook de bevolking niet meer. Alles wordt dichtgeregeld. ALs de burgers zich maar keurig aan de regeltjes houden dan is het oké. Een eigen initiatief, een eigen verantwoordelijkheid nemen wordt helemaal niet meer op prijs gesteld. Lijsten invullen; als die kloppen dan is het in orde.

En de burgers vertrouwen ook de politiek niet meer. Als meneer Monasch uit het programma waaruit die is gekozen en de fractie waaruit die is gekozen stapt dan gaat hij niet weg, dan blijft hij zitten. Er zijn zes fracties in de Tweede Kamer — zes — van mensen die uit hun programma en uit hun fractie zijn gestapt en zijn blijven zitten. En wat denk je dat de bevolking daarvan vindt? Dan zegt de bevolking: “Zie je wel, de politiek is onbetrouwbaar.”

Kijk naar de verkiezing van Trump in Amerika. Trump heeft een schandalige, platvloerse campagne gevoerd. Hij heeft vrouwen beledigd. Hij heeft andere groepen beledigd. Mexicanen. Islamieten. Hij ontkent dat er een klimaatprobleem is, terwijl wetenschappers dat al twintig jaar weten. En terwijl er een jaar geleden in Parijs bijna tweehonderd landen dat hebben bevestigd, waarbij Amerika. “Nee, nee, nee,” zegt Trump, “er is geen klimaatprobleem”. Hij weet natuurlijk prima dat dat anders is, maar het komt hem politiek niet uit. Weg met de feiten, leve mijn politieke belang.

En waarom hebben de burgers dan toch op hem gestemd? Zien ze dat dat niet? Natuurlijk zien ze dat wel. Ze zien dat prima dat Trump onbetrouwbaar is. Waarom stemmen ze dan toch op hem? Ik denk omdat ze denken “Tja, de andere partij is ook niet betrouwbaar. Die heult met Wall Street en vertelt het ons niet. Ik vertrouw de politiek niet, nou, dan neem ik maar degene die mijn belang het beste dient.” Je hebt hetzelfde gezien met de “Brexit”. De politiek zei “Mensen, doe dat niet. Het is slecht voor het land. Het is slecht voor uzelf.” Maar de burger: “Ik vertrouw jullie niet. Dus ik stem vóór de Brexit”, in meerderheid.

Nu even terug naar het klimaatprobleem. Wat is nou eigenlijk het probleem? Is dat een technisch probleem? Kunnen we geen duurzame energie uit de zon opmaken? Mensen lief! We kunnen toch alles. We kunnen gaatjes graven op Mars. We kunnen een operatie doen via bloedvaten. We kunnen Internet bouwen. We kunnen ogen repareren met laserstralen. We kunnen bijna alles. Zouden we dan werkelijk niet uit die overvloed van zonne-energie een beetje elektriciteit kunnen maken? Simpel.

Is het dan een economisch probleem? Nauwelijks. Allerlei analyses laten zien: het schept heel veel werkgelegenheid. En alle analyses laten zien: als je het niet doet kost het later een veelvoud van wat het nu kost.

Wat is dan het probleem? Als het niet technisch is, en niet economisch is?

Het is natuurlijk politiek. Politiek en maatschappelijk. De politiek moet het oplossen, ja, maar de politiek kan het alleen oplossen met de samenleving in een vertrouwensdemocratie. Want dat hebben we. Een politiek gebaseerd op vertrouwen. Je kiest mensen om voor vier jaar te regeren. En als dat vertrouwen zo laag is geworden, dan is dat een groot, groot probleem. Hoe los je dat op?

Ik denk in de eerste plaats de politiek. Ik zeg tegen alle politici in Nederland en in het buitenland: mensen wees integer. Wees onkreukbaar. En vooral: draag uit dat je er bent om het publieke belang te dienen. Wat is het publieke belang? Het publieke belang is het belang van de toekomst, van de jeugd. Die hier zit. Het is het belang van de toekomst van een leefbare aarde voor de jeugd. Daarom, politici: doe dat. Laat zien dat je er bent voor het publieke belang. Je bent ervoor om de jeugd op een aarde te laten leven die zichzelf kan herstellen. En ook een toekomst waarin we elkaar weer kunnen vertrouwen.

Waarin de touwtjes weer uit de brievenbus hangen. Dankje, Matthijs.

woensdag 30 november 2016
Vergadering structuurvisie Wind op Zee

De inhoud is niet heel spannend. Wat me vooral opvalt is het aantal mensen dat (niet) aanwezig is!

zaterdag 2 juli 2016

Gas boren bij Schiermonnikoog: de logica

Sanne de Bruin, zaterdag 2 juli 2016

Er is al een tijd consternatie over mogelijke gasboringen bij Schiermonnikoog. Het valt me op bij deze berichtgeving, en bij berichtgeving over milieu- en klimaatzaken in het algemeen, hoe er geredeneerd wordt door de politiek, en dan met name minister Kamp. Daarom eens een artikel over de logica die bij de discussie over de gaswinning bij Schiermonnikoog gebruikt wordt.

Het begint allemaal hiermee: Cofely (nu Engie) heeft jaren geleden een vergunningsaanvraag gedaan om proefboringen te doen naar gas bij Schiermonnikoog, in een Natura2000-gebied. Minister Kamp geeft dit jaar toestemming, op het moment dat er een wet op de plank ligt die boren in natuurgebieden verbied. 1

De Tweede Kamer heeft in de nieuwe Mijnbouwwet al laten opnemen dat vergunningen mogen worden geweigerd als ze in natuurgebieden liggen. Maar minister Kamp heeft die wet nog niet ingevoerd. Volgende week spreekt de Kamer met Kamp over Schiermonnikoog.

De oppositie begrijpt niks van het besluit van Kamp, maar hij kan het uitleggen.

Minister Kamp kon de vergunning voor proefboringen naar gas bij Schiermonnikoog niet weigeren, zei hij vanmorgen voor aanvang van de ministerraad. De wettelijke procedure is drie jaar geleden begonnen. “Ik heb de procedure netjes gevolgd en op een gegeven moment moet je een besluit nemen.”

Kamp is alleen maar pragmatisch: op een gegeven moment moet je een besluit nemen. De politiek, de publieke opinie en de op de plank liggende Mijnbouwwet geven hem echter alle ruimte om een heel ander besluit te nemen. In weerwel daarvan doet hij het voorkomen alsof de context het hem onmogelijk maakte om te weigeren. Well played.

De mensen op Schiermonnikoog kunnen het besluit echter niet begrijpen.

Op Schiermonnikoog zijn ze woedend over het besluit van minister Henk Kamp om proefboringen naar aardgas toe te staan. “De wijze waarop dit er doorheen wordt gedrukt, dan kun je niet anders dan heel boos zijn”, zegt wethouder Jan Dijkstra.

Uiteraard is de natuurbeweging er ook niet blij mee.

Vogelbescherming Nederland vindt dit samen met de Waddenvereniging en Natuurmonumenten niet kunnen. Het is de zoveelste aantasting van het unieke kustlandschap en hoort niet in een Werelderfgoedgebied als de Waddenzee.

Natuurmonumenten verwoordt de verbazing.

“Dit heeft enorme effecten op natuur en landschap. En bovendien willen mensen dit helemaal niet, er is geen draagvlak voor deze proefboringen. Dat moeten we niet willen op deze manier.”

Minister Kamp blijft echter bij zijn punt.

Volgens Kamp kunnen de proefboringen op een veilige en verantwoorde manier worden gedaan, en zullen ze weinig overlast geven. “Ze vinden in de winter plaats, als er weinig toeristen zijn, en zullen ook niet lang duren.” (…) De minister benadrukt dat de proefboringen niet automatisch tot gaswinning leiden. “We gaan eerst zien of er gas is. Om te besluiten of dat ook echt gewonnen gaat worden, moet er een heel nieuwe procedure worden gestart.”

Dat laatste argument laat bij mij echt alle alarmbellen afgaan, net als bij Natuurmonumenten:

Voor het winnen van gas is uiteindelijk een aparte vergunning nodig. “Ik ben bang dat ze die uiteindelijk ook zullen krijgen”, vreest Jansen. “Dat bedrijf doet die boring vast niet alleen uit wetenschappelijke interesse. Als ze gas vinden, zullen ze het er ook wel uit willen halen. En als het grote geld regeert, dan ziet de overheid aan de strenge natuurwetgeving altijd wel een mouw te passen.”

Helaas is dit geen pessimistische blik: zo is het ook gegaan met de kolencentrales op de Maasvlakte. Die mochten er alleen komen onder de voorwaarde dat ze CO2 zouden afvangen in de toekomst. Nadien is de publieke opinie daartegen gekeerd, waarna de kolencentrales gewoon zonder CO2-afvang open mochten blijven. De investering was al gedaan en het bedrijfsleven mocht niet benadeeld worden.

De manier waarop Kamp met de mogelijke gaswinning op Schiermonnikoog omgaat, is kenmerkend voor hoe hij ook met andere milieuvraagstukken omgaat. Kamp neemt beslissingen met een beroep op procedures en wetgeving, zonder daarbij vrij te geven wat hij echt belangrijk vind. In dergelijke commentaren schemert het echter wel door:

Dat er veel mensen zijn die de boringen nog willen voorkomen, legt Kamp naast zich neer. “Elke keer als er een gasboring aan de orde is, zijn er mensen die zeggen: niet hier. Of het nou in Woerden of in Friesland of bij de Waddeneilanden is, ze zeggen altijd nee. En de optelsom van al die nee’s is niet aanvaardbaar.”

Op zich ben ik ontvankelijk voor dit argument. Mensen zijn nou eenmaal niet goed in het kiezen tussen twee kwaden: ze zullen protesteren tegen allebei en als we daaraan toegeven kan onze complexe maatschappij natuurlijk niet verder blijven draaien. Kamp zal daarom hoe dan ook een impopulaire beslissing moeten nemen, en het is alleen maar lovenswaardig dat hij dat doet. Althans, dat is het beeld dat hij van zichzelf schetst.

Maar een heel belangrijke discussie, die telkens opnieuw niet gevoerd wordt, is wat er dan precies onaanvaardbaar is en wat de alternatieve scenario’s zijn. Tussen welke kwaden kiezen we, en op basis van welke argumenten wordt de beslissing genomen? Hij gebruikt het argument dat “iemand toch de verantwoordelijke beslissing moet nemen”, maar hij gebruikt het met name om de status quo in stand te houden. Een ander argument dat hij vaak in combinatie hiermee gebruikt, is het argument dat de markt zekerheid moet hebben. Daarom moet de besluitvorming niet te lang duren en moet wetgeving niet gedurende een proces aangepast worden.

Als het echter gaat om de aanleg van windparken op zee, vindt hij het helemaal niet erg om eerder verleende vergunningen nietig te verklaren, na jaren en jaren van procedures gevolgd te hebben. Dit gebeurde in 2014, toen het kabinet een nieuwe visie op windenergie op zee publiceerde.

Het kabinet wijst drie gebieden aan op zee waar windmolens mogen worden neergezet. Daarmee is gekozen voor een klein aantal grote windparken, in plaats van meerdere kleine. Met het besluit vervallen eerder afgegeven vergunningen voor negen windparken op zee.

Een klein aantal grote in plaats van een groter aantal kleine windparken is volgens minister van Economische Zaken Henk Kamp en minister Melanie Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu goedkoper en levert minder horizonvervuiling op. De vergunningen die sommige bedrijven hadden voor de aanleg van een windpark op zee vervallen, omdat het oude plan duurder is dan de nieuwe aanpak.”

De bedrijven die hierdoor getroffen worden kunnen klagen wat ze willen, maar krijgen deze keer geen gehoor met dit argument.

Energiebedrijf Eneco liet vanochtend al weten teleurgesteld te zijn in de voornemens van Kamp. Het concern verklaarde tegenover De Financiële Telegraaf samen met zijn partners al voor “miljoenen aan voorbereidingen” te hebben getroffen. Het nieuwe plan zou “onrealistisch” zijn.

Ook nu heeft Kamp een hele goede verklaring voor zijn besluit: er moet beter gepland worden waar de windparken aangesloten gaan worden, om verrommeling te voorkomen en om te voorkomen dat er meer kosten worden gemaakt dan noodzakelijk. 2

Een dergelijke centrale-planningszucht vanuit de overheid hoort echter niet bij een VVD-er. Als het gaat om andere zaken, zoals de zorg of pakketbezorging, dan voelt de VVD er helemaal niks voor om zaken in één hand te houden en centraal te plannen. De markt kan dat prima zelf oplossen, is het credo (al heb ik daar zo mijn bedenkingen bij). Wat ik probeer duidelijk te maken, is dat Kamp twee tegenstrijdige argumenten gebruikt rondom hetzelfde thema, zoals het hem uitkomt. Daardoor vertroebelt hij de discussie.

De ene keer: de overheid moet betrouwbaar zijn en niet halverwege een proces de regels veranderen. Hij gaat het bedrijfsleven niet in de weg staan. De andere keer: de overheid moet ingrijpen, ondanks eerder afgegeven vergunningen, anders ontstaat er een suboptimale situatie. Het is typisch hoeveel de twee bovenstaande gevallen op elkaar lijken. Desalniettemin is het besluit van Kamp in de twee gevallen totaal anders.

Als ik het gechargeerd verwoord komt het volgens mij hier op neer: minister Kamp gelooft helemaal niet in de noodzaak van een transitie naar duurzame energie. Hij vindt dit gewoon absoluut niet belangrijk, maar het is niet kies om dat te zeggen. Daarom gebruikt hij argumenten die hij niet gelooft om goed te praten dat hij de transitie blokkeert, onder het mom van het nemen van zijn verantwoordelijkheid. Als het gaat om het boren naar gas, dan moet alles wijken: een Natura2000-gebied, de publieke opinie en zelfs aanstaande wetten die het verbieden. Als het gaat om het bouwen van windmolens, dan moet er absoluut langer nagedacht worden over hoe we dit nu het beste kunnen doen. En zo verstrijkt de tijd.

Door allebei de kanten van het argument te gebruiken lijkt minister Kamp altijd de redelijkheid zelve, zelfs als het gaat om duurzame energie. Echter, door zijn besluiten heeft hij de transitie tegengewerkt, een transitie die al jaren te laat komt en die inmiddels bij de rechter is afgedwongen door Urgenda. Het is zo jammer dat besluiten met zoveel gevolgen voor de toekomst van ons energiesysteem op deze manier onder de radar genomen worden door een “wijs en verantwoordelijk” staatsman. Het is in mijn ogen juist zeer onverantwoordelijk dat we de afgelopen paar jaar niet meer ons best gedaan hebben om substantieel meer groene energie op te wekken. Dat zou helemaal niet zo’n grote opgave geweest zijn, als politici zoals Henk Kamp hier echt achter gestaan hadden. In plaats daarvan heeft de minister zijn verantwoordelijkheid ingevuld met het toestaan van nieuwe kolencentrales en het vertragen van windparken op zee. En ik vrees dat ook de gaswinning bij Schiermonnikoog over een paar jaar een feit is.


  1. Bovendien is er inmiddels een motie aangenomen die voorkomt dat er naar gas geboord mag worden op Terschelling (http://nos.nl/artikel/2032110-kamer-wil-voorlopig-geen-gaswinning-bij-terschelling.html). ↩︎
  2. Ook dit is natuurlijk niet een onzin-argument. Het lijkt mij ook niet verstandig als er lukraak op zee gebouwd gaat worden, maar dit is ook niet echt hoe de situatie was. Ook de oude vergunning zijn uitgegeven volgens een plan, het is daarom flauw om het te karakteriseren als chaos. Het punt is dat hij het doel, duurzame energie, niet belangrijk genoeg vindt om geld aan uit te geven. Hij gebruikt hier juist het argument van “verantwoordelijkheid nemen” om het proces om te gooien en te vertragen. ↩︎

zaterdag 4 juni 2016
Eerder dan verwacht

NRC Next, vandaag:

Er zal de komende jaren meer wateroverlast volgen, verwacht Van der Ploeg. „We hebben te maken met extreme buien. Dat heeft alles te maken met klimaatverandering. De veranderingen gaan sneller dan wij vijftien jaar geleden hebben gedacht.”

[…]

Maar, zo blijkt uit de huidige extreme buien, “nu zijn we ingehaald”. Van der Ploeg: “We hebben te maken met piekbuien met een hevigheid en een duur die we pas in 2050 hadden verwacht. Je moet zeggen: 2050 is 2015 geworden.”

donderdag 2 juni 2016
Toename CO2-concentratie in 2015 het grootst

Het KNMI:

De wereld heeft in 2015 de sterkste groei in koolstofdioxide (CO2) sinds het begin van de metingen in 1959. Met 3 ppm (deeltjes CO2 per miljoen deeltjes lucht) was dit ruim 40 procent meer dan de gemiddelde groei van CO2 in de afgelopen 10 jaar. De recordgroei in 2015, met een uitzonderlijk hoge toename van 1 ppm extra, wordt veroorzaakt door een combinatie van de langjarige toename in CO2 door verbranding van fossiele brandstoffen en El Niño.

We zijn nog niet eens begonnen om onze CO2-uitstoot onder controle te krijgen. Nu was 2015 een uitzonderlijk jaar door de extra natuurlijk uitstoot in verband met El Niño, maar een deel komt ook door de natuurbranden die op hun beurt weer mede door de klimaatverandering veroorzaakt zijn.

Welkom in het nieuwe klimaat

NOS:

“Welkom in het nieuwe klimaat”, zegt NOS-weerman Gerrit Hiemstra. “Dit zijn voorbeelden van weersituaties die we waarschijnlijk in de toekomst vaker mee zullen maken.”

De schade door de aardbevingen in Groningen zijn peanuts in vergelijking met wat er nog komen gaat.

woensdag 11 mei 2016
Antarctische ijskappen verliezen veel sneller ijsmassa dan gedacht

KNMI:

Antarctische ijskappen verliezen veel sneller ijsmassa dan de IPCC voorspeld heeft. Dit kan er toe leiden dat de totale zeespiegelstijging in 2100 bijna twee keer zo groot is als in eerdere schattingen. Tot voor kort dachten wetenschappers namelijk dat de bijdrage van Antarctica aan de zeespiegelstijging in deze eeuw niet veel meer dan een decimeter zou bedragen.

Het komt eigenlijk nog steeds nooit voor dat klimaatwetenschap hun voorspellingen bijstellen in positieve zin. We zullen dus juist sneller moeten acteren dan klimaatwetenschappers zeggen.

Het eerder extreem genoemde Veerman-scenario is in deze context allang niet meer extreem te noemen. Het KNMI zal in antwoord op het nieuwe IPCC-rapport haar zeespiegelscenario’s tussentijds (in 2018/2019) bijstellen, want we kunnen niet langer uitsluiten dat ongeremde klimaatverandering tot onbeheersbare zeespiegelstijging zal leiden die de Nederlandse kustverdediging voor een onmogelijke opgave stelt.

dinsdag 1 maart 2016
Winter één van de zachtste in ruim 300 jaar

KNMI:

Met gemiddeld 6,3 graden in De Bilt tegen 3,4 graden normaal (gemiddeld over het tijdvak 1981-2010) komt de winter van 2016 op de tweede plaats van de zachtste winters sinds 1706. Alleen de winter van 2007 was met 6,5 graden nog iets zachter. Vooral december was onvoorstelbaar zacht. Het maandgemiddelde (9.6 graden) lag zelfs meer dan twee graden boven het vorige decemberrecord (7,3 graden in 1974).

Op sommige dagen was het zeker tien graden warmer dan normaal. In december kwam de temperatuur in De Bilt op geen enkele dag onder nul. Een volledig vorstvrije december was niet eerder voorgekomen.

Temperatuursontwikkeling in Nederland

Stan Janssen, dinsdag 1 maart 2016

Hoe veel is Nederland al opgewarmd? Het KNMI stelt een gehomogeniseerde temperatuurreeks voor Nederland beschikbaar, waarbij per maand de gemiddelde temperatuur is bepaald sinds 1906. “Ruw” ziet deze reeks er als volgt uit:

Temperatuur in Nederland sinds 1906

Uiteraard domineert de seizoensschommeling het beeld. De witte lijn geeft de gemiddelde temperatuur in dat jaar weer.

De jaargemiddelde temperatuur kan berekend worden uit het gemiddelde van de maandgemiddelde temperatuur. De jaargemiddelde temperatuur van de afgelopen 115 jaar fluctueert natuurlijk per jaar (alleen al vanwege het vroeg of laat kunnen vallen van de winters), maar een trend afleiden is wel goed mogelijk. Hiervoor gebruiken we de LOESS-methode 1.

30-jaars gemiddelde temperatuur in Nederland

De trend is hier heel duidelijk te zien. De jaargemiddelde temperatuur neemt sinds de jaren 80 bijna lineair toe met 0,35 graden per decennium. Op dit moment ligt de trendmatige temperatuur 1,8 graden hoger dan in 1900 (!). Bovendien valt te zien dat de uitschieters naar beneden in de afgelopen 10 jaar veel verder uitschieten dan de afwijkingen naar boven; als we de 10% meest extreme afwijkingen weglaten, dan zou de trendmatige temperatuur dus nóg hoger liggen, maar dat laat ik hier voor de volledigheid achterwege.

Als we alleen de trendlijn bekijken, is het beeld ronduit schokkend te noemen:

30-jaars gemiddelde temperatuur in Nederland


  1. In de LOESS-benadering wordt de verwachte waarde voor een bepaald jaar bepaald door de omliggende waarden gewogen te middelen, waarbij het gewicht van iedere sample afneemt naarmate het jaartal verder van het te schatten jaartal ligt. Deze methode stelt je in staat om op een verantwoorde manier de trend te bepalen, zonder eerst een functie te definiëren waar je de trend op probeert te “fitten” door de parameters van de functie te optimaliseren. ↩︎

zaterdag 20 februari 2016
Beleef de lente

Puur genieten, de webcams van de vogelbescherming.

dinsdag 9 februari 2016
Too weak to do anything

Meer over de eisen aan nieuwe vliegtuigen in de New York Times:

The standards would require an average 4 percent reduction in fuel consumption during the cruise phase of flight starting in 2028 when compared with planes delivered in 2015. However, planes burn the most fuel during takeoffs and landings, while cruising at high altitudes is already the most fuel-efficient period.

Deze nieuwe wetgeving — nog los van eventuele naleving en werkelijk effect — gaat niet veel opleveren.

Vliegtuigen worden milieuvriendelijker

In de overeenkomst staat dat nieuwe vliegtuigmodellen vanaf 2020 moeten voldoen aan de normen. Voor bestaande modellen is dat 2023. Vijf jaar daarna mogen er geen vliegtuigen meer worden gebouwd die niet aan de strenge eisen voldoen.

[…]

Het is de eerste keer dat er bindende regels voor de uitstoot van vliegtuigen worden vastgelegd. Als ze ingaan, zal de uitstoot van broeikasgassen tussen 2020 en 2040 volgens de VS met 650 miljoen ton afnemen.

Laten we hopen dat dit niet de enige maatregel tegen uitstoot door de luchtvaart is. En overigens: triest dat dit de eerste keer is dat er bindende regels voor uitstoot van vliegtuigen komen.

vrijdag 30 oktober 2015
Onduidelijkheid

Na het besluit over de nieuwe emissienormen voor motorvoertuigen, is ook dit bericht uit de Nederlandse politiek nog een prima voorbeeld van het aanpassen van de milieuregels aan de auto(rijder), in plaats van andersom.

Als het aan de regeringspartijen VVD en PvdA ligt mogen automobilisten op de A2 tussen Amsterdam en Utrecht op den duur overal 130 kilometer per uur rijden. Nu zijn op dat traject uiteenlopende snelheden en voor veel mensen is dat verwarrend.

De VVD (en blijkbaar ook de PvdA) heeft een nieuw argument gevonden om milieuwetgeving te kunnen versoepelen. De toegestane snelheid op de A2 is op sommige plaatsen 100 km/u vanwege de NOx-uitstoot; bij 130 km/u is er ongeveer 40% meer uitstoot (Milieudefensie). Dit is erg verwarrend voor de automobilist, en er zijn daarom veel inkomsten binnengehaald via de boetes van de trajectcontrole. Allemaal onschuldige burgers die de dupe zijn van deze verwarring.

We hadden natuurlijk ook de snelheid over dat stuk A2 in zijn geheel 100 km/u kunnen maken. Dan zijn zowel de verwarring als de slechte luchtkwaliteit opgelost! Maar dat was nou net niet de bedoeling.

VVD-Kamerlid Visser vindt de huidige limiet van 100 op delen van de weg onzin. Ze noemt het “zonder twijfel de grootste ergernis van iedere automobilist”. Ze wil dat de A2 in stappen overgaat naar 130.

Ik erger me ook altijd groen en geel aan dingen die ik niet weet!

Mensen vinden het gewoon heel lastig als ze beperkt worden in hun mogelijkheden, vooral als dit opgelegd wordt door iemand anders. Het liefst zouden we vrijblijvend overal 200 km/u crossen als we daar verdomme zin in hebben. Het lost echter niks op om aan deze impuls toe te geven; het gaat om het bestaan van het concept maximumsnelheid, niet de hoogte ervan.

De gemeenten langs de A2 zijn verbolgen over de plannen. Logisch, want de gezondheid van de burgers die er wonen staat op het spel.

De gemeente Stichtse Vecht die naast de A2 ligt, snapt niets van het plan van de coalitie. “Het is geen goed nieuws. Ik begrijp niet waarom dit op het moment speelt. De rechtbank in Utrecht moet zich nog buigen over het plan om ‘s avonds en ‘s nachts 130 te rijden en nu ligt er alweer een volgend voorstel,” zegt wethouder De Groene (D66).

(…)

Hij geeft toe dat het wegverkeer in de Randstad voor de economie belangrijk is, maar wijst erop dat een goede leefomgeving voor dorpen en steden langs de snelweg nog belangrijker is.

Laten we voor de gein gewoon nog eens bekijken hoe belangrijk het is voor de economie dat er op de A2 tussen Amsterdam en Utrecht 130 gereden mag worden. Dit stuk weg beslaat ongeveer 40 km. Met een gemiddelde snelheid van 100 km/u doe je hier 24 minuten over. Met een gemiddelde snelheid van 130 km/u kost het je slechts 18,5 minuut; 330 hele secondes winst! Als je niet in de file staat tenminste.

Europese Unie buigt voor auto-industrie

Jammer maar voorspelbaar: de Europese regeringsleiders hebben het niet voor elkaar gekregen streng op te treden tegen de auto-industrie, omdat nieuwe auto’s helemaal niet aan de normen voldoen. In plaats daarvan zijn gewoon de normen aangepast aan de status quo.

Member states were deeply divided before the five hour meeting started. Among those calling for more latitude for the car industry, the German government said: “The diesel engine should be preserved as a powertrain option on the mass market.” Germany also said controls on enforcement of legal limits needed to be pragmatic.

Ik laat me maar even niet uit over het argument dat het handhaven van wettelijke limieten pragmatisch moeten zijn. Pragmatisme is geen vrijbrief om altijd maar de status quo te gedogen.

Wat me opvalt aan de discussie is het volgende: whatever happened to the government not picking winners? Een argument dat vaak gebruikt wordt tegen subsidies voor specifieke duurzame technieken, is dat de overheid niet moet gaan bepalen welke technieken straks (economisch) succesvol zijn. “De markt” zou hier beter in zijn en beter voldoen aan de wensen van de burger. Daarom zou de overheid de steun aan duurzame energie via een algemene definitie moeten opzetten. Dit is één van de redenen waarom de SDE+ subsidie is zoals hij is: de meest competitieve duurzame energie krijgt als eerste subsidie (let wel: dit gaat om prijs per eenheid energie, niet om uitstoot per eenheid energie).

De Europese regeringsleiders hebben echter offensichtlich geen schroom om dit argument volledig te vergeten als het gaat om het beschermen van bestaande, vervuilende techniek. Hoezo zou de dieselmotor moeten blijven bestaan? Dit soort normen, die niet op een bepaalde techniek gericht zijn, maar op de uitstoot ervan, zijn precies wat een overheid volgens het not-picking-winners-principe zou moeten doen. Vervoer moet minder uitstoten en dus leggen we dat vast in een norm; de markt moet maar uitzoeken hoe ze hun auto’s dan gaan aandrijven.

Het lijkt erop dat regeringsleiders deze argumenten alleen durven gebruiken als het gaat om nieuwe technieken, die nog geen gevestigd economisch belang vertegenwoordigen. Zodra de redenering betrekking heeft op een gevestigde industriële sector, is de angst voor economische repercussies te sterk om aan de theorie vast te houden. Gelukkig kan men dan altijd nog terugvallen op het argument dat een overheid zich sowieso niet moet bemoeien met de markt.

maandag 26 oktober 2015
Autolanden proberen strenge eisen te vermijden

Over nieuwe uitstoottests:

Nu mag een dieselauto maximaal 80 milligram stikstofoxide per kilometer uitstoten. Maar uit testen blijkt dat die grens vaak ruimschoots wordt overschreden, soms met 300 procent.

Als het aan de commissie ligt, mogen dieselauto’s vanaf september 2017 de norm nog maar met maximaal 60 procent overschrijden. Vanaf 2019 zelfs maar met 20 procent.

Maar dat stuit op veel verzet. Niet alleen Duitsland, maar ook andere landen waar veel auto’s geproduceerd worden, vinden het plan te streng en onrealistisch. Het is volgens hen niet mogelijk om diesels op zo’n korte termijn schoner te maken.

Dat autofabrikanten zo reageren geeft dus aan dat de auto’s alleen in de testomstandigheden aan de geldende normen voldoen. Of dat nu softwarematig is afgeregeld of door de niet-representatieve testomstandigheden komt maakt dan niet uit.

Regels zijn regels: als autofabrikanten geen modellen kunnen produceren die aan de geldende eisen voldoen, moeten ze geen auto’s produceren.

donderdag 8 oktober 2015
Afgesproken energiedoelen worden niet gehaald

De NOS over een ECN-rapport dat binnenkort uitkomt:

Veertig partijen spraken in 2013 met elkaar af dat in 2020 het aandeel duurzame energie op 14 procent uit moest komen. Maar volgens de jongste beramingen blijft dat percentage steken op 11,9 procent. Dat zou komen door de lange en ingewikkelde procedures voor de bouw van windmolens op land en de aanleg van warmtenetten.

donderdag 27 augustus 2015
Dit is de werking van de markt

In de eerste 5 maanden van dit jaar hebben de Nederlandse elektriciteitscentrales eenderde meer kolen verbruikt dan dezelfde periode vorig jaar.

Minister Kamp had niet anders verwacht:

Hij onderschrijft dat er minder kolen moeten worden gebruikt om de klimaatdoelen te halen. “Maar dit is de werking van de markt. Als de prijs van kolen laag is, worden er veel kolen gebruikt.”

We weten hoe de markt werkt. Waarom vertrouwen we er dan toch op dat de markt vanzelf fossiele energiebronnen zoals kolen uit zal faseren?

woensdag 12 augustus 2015
Toeristen storen zich niet aan windturbines op zee

Artikel in de volkskrant:

Duitse toeristen die Nederlandse stranden bezoeken, laten zich niet tegenhouden door windmolens. Voor 20 procent van de Duitse strandtoeristen zijn in de verte zichtbare windmolens juist reden om de kust vaker te bezoeken. 16 procent verwacht minder vaak te gaan, en de overige 64 procent maakt het niets uit.

Nog een drogreden om toe te voegen aan het lijstje van redenen om geen klimaatbeleid te voeren.

Nog een interessant detail:

De angst voor zesduizend verloren banen was volgens onderzoeker Jaap Bovens van Buck Consultancy onjuist. ‘Dat aantal is een beetje geshopt uit de resultaten’, zei hij eerder tegen de Volkskrant. Volgens zijn rapport ging het om de helft, en alleen als mensen daadwerkelijk zouden wegblijven. Die banen zouden er weer bijkomen in kustplaatsen waar (nog) geen windmolens te zien zijn.

PvdA tegen meer gaswinning Noordzee

Minister Kamp stelt voor om meer gas te winnen in de Noordzee, om te compenseren voor de vermindering van de gaswinning in Groningen. We moeten toch ergens ons gas vandaan halen, en liever niet van Poetin. De PvdA is tegen:

Coalitiepartij PvdA is tegen de wens van het kabinet om de komende jaren meer gas te winnen uit de Noordzee. Volgens PvdA-Kamerlid Vos wil zijn fractie juist van de fossiele brandstoffen af omdat ze duur zijn en slecht voor het ecosysteem.

Ja en ja. Gas is duurder dan kolen voor elektriciteit en de verbranding van gas voor warmte is slechter voor het ecosysteem dan duurzame bronnen (daargelaten dat er geen goede één op één vervanging voor gas is). Maar we kunnen nu eenmaal niet alles hebben: als het kostenargument de boventoon voert betekent “tegen” gas uit de Noordzee in dezen “voor” kolen uit de VS. Als het milieuargument leidend is moet de PvdA “voor” warmtenetten, elektrisch verwarmen en koken (in combinatie met duurzame opwek) en/of na-isolatie van bestaande huizen zijn. Maar al die opties zijn duurder dan de zaken houden bij het oude, en dan zijn we weer terug bij af, omdat een van de redenen om van gas af te komen was omdat het te duur is.

We moeten daadwerkelijk afwegingen gaan maken, niet bij elk voorstel andere argumenten gebruiken om de moeilijke keuze maar uit te stellen. Geen verwarming is ook goedkoper dan verwarming op gas, maar ik geloof niet dat dat een maatschappelijk acceptabele oplossing is voor het probleem. Wachten op de ideale oplossing is nooit een succesvolle strategie; het is een slap excuus voor nietsdoen.

Het Kamerlid noemt gas “iets uit het verleden”.

Was het maar waar.

maandag 27 juli 2015
It's a challenge to deliver enough oil and gas for 2ºC

Statoil:

In the debate, Statoil’s Chief Economist Wærness draws on the company’s Energy Perspectives 2015 report, published in June, to argue that the world can limit global warming to 2 degrees Celsius. “We think it’s possible,” he says. This is a world with about half of today’s coal use, but similar oil and gas demand (less oil, more gas). “It’s a huge challenge to deliver enough oil and gas in the two degrees scenario,” Wærness argues.

donderdag 23 juli 2015
Shell mag olie winnen in Alaska

In het licht van de vorige post is dit ontnuchterend nieuws.

Oliemaatschappij Shell heeft de laatste twee vergunningen gekregen voor het boren in het noordpoolgebied bij Alaska. De Amerikaanse overheid gaf toestemming, maar stelde wel als voorwaarde dat Shell een nooduitrusting aan boord heeft. Op die manier kan er beter gehandeld worden bij een eventuele lekkage.

De voorwaarde is een tegenvaller voor Shell, want twee weken geleden ontdekte de Brits-Nederlandse oliemaatschappij dat een geleasede ijsbreker beschadigd is. In dat schip zit de benodigde nooduitrusting.

De ijsbreker is naar Portland gestuurd voor reparatie. De vertraging kan weken duren.

Shell mag in Alaska in een tot nu toe ongerept natuurgebied gaan boren naar olie die we toch niet zouden mogen gebruiken in het licht van het klimaatprobleem. Wat is de Amerikaanse overheid toch streng voor Shell, dat ze weken moeten wachten voor ze kunnen beginnen aan deze onzinnige operatie.

Sinds het begin van de klimaatonderhandelingen in 1990 lijkt er nog steeds, 25 jaar na dato, niets veranderd. Wanneer zegt een overheid nu eens nee, in plaats van loze beloftes te vragen over “veiligheid”. Shell kan de veiligheid helemaal niet garanderen; niet in het geval van een lekkage en zeker niet in het geval dat de olie gewoon gewonnen en verbrand wordt, en bijdraagt aan gevaarlijke klimaatverandering. Dat kunnen we met zekerheid zeggen, dus vraag dan ook die garantie niet en verbied het gewoon. De Amerikaanse overheid heeft die macht, maar is te laf om hem te gebruiken.

dinsdag 21 juli 2015
Starting Again on Energy Union Governance

In Europa blijft het lastig om deelstaten te binden aan bepaalde doelen.

Jonathan Gaventa en Quentin Genard:

This is not ‘governance’ in the conventional sense of putting in place institutional and legal arrangements to manage outcomes. The proposals are closer to a statistical exercise: a useful task perhaps, but far from the “reliable and transparent governance system” that EU heads of government called for at the March EU Council. The key question must be: as a result of this exercise, would anyone do anything different to what they would do otherwise?

In ieder geval krijgen we binnenkort misschien een helder overzicht van waar ieder land staat met zijn energiebeleid.

Induced Implosion of the Carbon Industry

The Guardian:

An “induced implosion” of the fossil fuel industry must take place for there to be any chance of avoiding dangerous global warming, according to one of the world’s most influential climate scientists.

Professor Hans Joachim Schellnhuber, an adviser to the German government and Pope Francis, said on Friday: “In the end it is a moral decision. Do you want to be part of the generation that screwed up the planet for the next 1,000 years? I don’t think we should make that decision.”

De transitie moet inderdaad een heel bewuste keuze zijn, want de bestaande regimes zullen die eerst fors tegenwerken. Ik denk dat dit de definiërende keuze is waar onze generatie voor staat, en dat wij de definiërende generatie zijn voor de toekomstige levensvatbaarheid van onze planeet.

Ik denk zelfs dat, omdat de ‘carbon economy’ niet snel genoeg zal imploderen, de ‘consumption economy’ eerst flink omlaag moet. Juist de consument mag niet op zijn handen zitten en afwachten tot de grotere spelers veranderen.

donderdag 16 juli 2015
Trouw: veel verder terug met uitstoot broeikasgas

Tekenend voor onze omgang met het klimaatprobleem is dat we moeizaam bereikte consensus over het minimum gaan zien als de “ambitieuze” doelstelling. Doordat het klimaatprobleem meerdere lagen kent (duurzame energie → CO2-uitstoot → opwarming → klimaatveiligheid), zijn er meerdere lagen waarbij dit gevaar optreedt.

25% is de ondergrens van de 25-40% reductie die 50% kans geeft op een opwarming van 2 graden of minder, wat op zichzelf weer een kans van 60% geeft dat het klimaat niet destructief verandert. Die 50% kans op het falen van het klimaat zou natuurlijk niet onze doelstelling moeten zijn.

Kelly Rigg en Steve Sawyer:

Wie de uitspraak goed leest, ziet dat 25 procent het absolute minimum is binnen de bandbreedte van 25 tot 40 procent die een fiftyfifty kans geeft om niet over de gevaarlijke grens van 2 graden opwarming te gaan. Geen weldenkend mens zou zich bij zo’n risico comfortabel voelen. Niemand stapt toch in een vliegtuig dat 50 procent kans heeft neer te storten?

Gratis rechten in ruil voor strengere regels

James Crisp voor Euractiv over het naar buiten gebrachte voorstel van de EC voor aanscherping van de emissiehandel:

Energy intensive industries will continue to receive free carbon emissions allowances, as compensation for the EU’s stricter climate rules, under planned reforms to the EU’s Emissions Trading System (ETS), but fewer will be granted. […]

About 50 sectors, including all the major industrial ones, will continue to receive free allowances from 2021, the next ETS trading period, because of the risk of carbon leakage.

Nog steeds heeft de industrie ongeveer niets hoeven te betalen voor de CO2-rechten die ze verbruiken, en dat gaat voorlopig nog even door.

Dit soort redenaties zijn bijzonder interessant sinds de uitspraak van de rechter in de klimaatzaak: daarin werd de angst voor carbon leakage als ongegrond én irrelevant beschouwd tegenover het gevaar van klimaatverandering.

Brussel scherpt regels CO2-handel aan

Men wil ná 2020 de uitgegeven rechten per jaar met 2,2 procent laten afnemen in plaats van de huidige 1,74 procent.

Voor D66-Europarlementariër Gerben Jan Gerbrandy had de commissie wel wat ambitieuzer gemogen. “De huidige CO2-markt is nog altijd te zwak om de Europese klimaatdoelstelling in 2030 te behalen.” Hij is zeer teleurgesteld dat elektriciteitscentrales in Oost-Europa hun uitzonderingspositie houden.

Collega-parlementariër Cora van Nieuwenhuizen (VVD) noemt de herziening goed “zolang die onze energie-intensieve industrie niet over de grens jaagt”. GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout vindt dat de commissie “haar oren te veel te luisteren legt bij de gevestigde industriële orde en verliest daarbij de consumenten en de strijd tegen klimaatverandering uit het oog”.

De VVD verschuilt zich qua klimaatbeleid altijd achter het ETS, maar zodra er dreigt dat deze de economie tóch zou kunnen raken, mag het wel weer wat minder.

zaterdag 4 juli 2015
September

Over het al dan niet in beroep gaan tegen de uitspraak in de klimaatzaak:

Omdat de Partij voor de Dieren het onacceptabel vindt dat de volksvertegenwoordiging hier geen stem in zou hebben, heeft Esther Ouwehand erop aangedrongen dat de regering pas een definitief besluit neemt nadat de Kamer zich heeft kunnen uitspreken. Dat gebeurt nu half september. Minister Kamp (Economische Zaken) zegde dit donderdag toe aan de Partij voor de Dieren, die bijval kreeg van GroenLinks, D66 en PvdA.

vrijdag 3 juli 2015
NPO interviewt Janneke Burger en Sjirk Kuijper over klimaatzaak

Dit interview (12 minuten) is interessant om helemaal te luisteren. Beide voorstanders van de uitspraak, waarbij Burger zich zorgen maakt dat dit via de rechter moet gaan en dat de politiek of de burger dit niet al uit zichzelf doet. Kuijper plaatst de uitspraak in het licht van de politieke wisselingen van de afgelopen vijf jaar.